پاسخ گمرک به ادعای یکی از نامزدهای ریاست جمهوری؛ کاهش زمان ترخیص واردات به 4 و صادرات به 1 روز به مدد تجهیزات جدید گمرکی

گمرک ایران در گزارشی با ترسیم وضعیت این سازمان در قبل و بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم به ادعای یکی از نامزدهای ریاست جمهوری نسبت به تجهیز نبودن این سازمان به سامانه های پیشرفته پاسخ داد.
گمرک ایران افزود: پیش از شروع دولت یازدهم و اجرای اقدام های لازم در راستای استقرار گمرک الکترونیک و یکپارچه، وضعیت قبلی سازمان بدلیل بکارگیری فرآیندهای سنتی و استفاده از سامانه‌های جزیره‌ای با موانع و مشکلات متعددی دست به گریبان بود.
نبود امکان بررسی سیستمی بدهی، تعهدات و معوقات اظهارکننده از جمله وجود بدهی ماده 7 منجر به مطالبات معوق منتهی به سال 1392 بالغ بر 12 هزار و 90 میلیارد ریال( 1209 میلیارد تومان) و بدهی معوق شرکت‌های بیمه‌گر به گمرک به دلیل نبود نظارت مکانیزه به میزان 1500 میلیارد ریال که پیش از این به صورت نیمه مکانیزه و با دخالت انسان کنترل می‌ شد و امکان جعل و یا تخلف قابل ملاحظه‌ای برای آن وجود داشت.
نبود امکان تبادل الکترونیک اطلاعات گمرکات مبدأ و مقصد به دلیل نبود سیستم و تعطیلی سامانه‌های مکانیزه برای فراهم ساختن بستر تبادل اطلاعات برخط و نبود استفاده از ابزارها و تکنولوژی‌های ردیابی محموله (ایکس‌ری–GPS) در رویه ترانزیت منجر به وجود 480 هزار ردیف بلاتکلیف کامیون‌های ترانزیتی شده بود.
صدور اسناد کاغذی از جمله پروانه سبز گمرکی به عنوان اسناد مثبته گمرکی برای محموله‌های قاچاق به دفعات مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت و به دستگاه‌های نظارتی ارائه می شد و گزارش های متعددی دال بر تکثیر، سرقت پروانه، سوءاستفاده و جعل اسناد وجود داشت.
کاهش دقت و نظارت بر حسن اجرای امور و ضعف در امکان ارائه گزارش های مدیریتی برای اخذ تصمیمات کلان از سایر مشکلات گمرک تا پیش از الکترونیکی شدن امور بوده است.
نبود کنترل و محاسبه خودکار وصولی‌های گمرک، با توجه به نبود امکان پرداخت الکترونیک و اتصال مستقیم به بانک، کنترل ورودی و خروجی به همه حساب‌های گمرک و وجوه سرگردان را با پروسه طولانی و بعضاً با مشکل روبه‌رو می‌ کرد.
در این راستا اقدام هایی که توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران در دولت یازدهم انجام شد، منجر به موفقیت‌های چشمگیر این سازمان در سطح ملی و بین‌المللی شده است که نمونه هایی از آن به شرح زیر است:
* طراحی و پیاده‌سازی سامانه جامع و یکپارچه گمرک الکترونیک؛ با هدف افزایش سرعت و کاهش هزینه تجارت خارجی رسمی و افزایش شفافیت و دقت در انجام تشریفات گمرکی.
* انجام کنترل‌های الکترونیکی از مبدأ حمل کالا با اخذ اطلاعات حمل کالا از مبداء به صورت الکترونیکی و سایر اطلاعات مرتبط با کالا ازجمله بازرسی کالا در مبدأ و گواهی مبدأ قبل از ورود کالا به کشور (در حالی که قبل از اجرای سامانه، اخذ اطلاعات جهت شناسایی و بررسی کالا تا ده روز بعد از ورود کالا به کشور میسر نبود).
* تجهیز گمرکات مهم و مرزی کشور به دستگاه‌های پیشرفته کنترلی ازجمله دستگاه ایکس‌ری، پلمب الکترونیک، دستگاه ردیاب ماهواره‌ای (GPS) و...
* طراحی و پیاده‌سازی پنجره واحد تجارت فرامرزی؛ با هدف افزایش هماهنگی بین دستگاه‌های ذی‌ربط و کاهش هزینه‌ها و زمان لازم برای انجام این هماهنگی‌ها.
*ارتقای کمی و کیفی مبارزه با پولشویی به عنوان اقدام اساسی در ایجاد اختلال در فرایند گردش مالی قاچاق کالا چه از مبادی رسمی و چه از مبادی غیررسمی؛ با هدف افزایش هزینه‌های تجارت خارجی غیرقانونی که منجر به ارسال 2700 پرونده‌های مظنون به پولشویی و خروج ارز به مراجع قانونی شده است.
این امر از خروج ارز تخصیصی و واردنشدن کالا به کشور جلوگیری کرد. در گذشته با توجه به نبود سامانه و ارتباط گمرک با بانک مرکزی امکان تخصیص و پرداخت ارز برای واردات و وارد نشدن کالای مربوطه به وفور قابل تصور بود.
این اقدام ها سبب شده که وضعیت فعلی گمرک قابل مقایسه با وضعیت گذشته نباشد.
امروز فرایندهای گمرکی، به طور کامل الکترونیک شده و این اقدام به شدت، سرعت و دقت انجام تشریفات گمرکی را افزایش داده است.
با پیاده‌سازی این سامانه، هم فرایند انجام تشریفات گمرکی به طور قابل توجهی سریع‌تر شده و هم با ارتقاء امکان نظارت بر این فرایند دستاوردهای مهمی در مبارزه با قاچاق کالا و تخلفات گمرکی و ارتقاء سلامت اداری و مبارزه با فساد و نیز افزایش درآمدهای گمرکی دولت داشته‌ایم.
این اقدام ها منجر به تحول اساسی در حوزه تسهیل تجارت خارجی و ارتقای نظارت بر فرایند آن شده و نتایج مهمی در کاهش زمان انجام تشریفات گمرکی، افزایش کشفیات قاچاق و در عین حال افزایش درآمدهای گمرکی به دست آمده است.
با این اقدامات کاهش زمان ترخیص واردات از 26 روز به 4 روز و زمان ترخیص صادرات از 7 روز به 1 روز را شاهدیم.
صرفه جویی به طور تقریبی معادل 330 هزار میلیارد ریال( 33هزار میلیارد تومان) در سال در چرخه تجارت کشور با اجرای سامانه جامع گمرکی و کاهش زمان ترخیص کالا با تسریع در فرآیند ترخیص کالا از دیگر دستاوردهای استقرار سیستم های جدید پیشرفته در گمرک است.
براساس اعلام بانک جهانی به ازای هر روز تأخیر در واردات و صادرات کالا، هزینه‌ای معادل یک درصد ارزش کالا به واردکننده و صادرکننده تحمیل می‌شود. از این‌رو این هزینه را در ارزش فروش کالای خود منظور نموده و می‌توان انتظار داشت به ازای هر روز تأخیر در ترخیص کالا مقدار 1 درصد به ارزش کالا اضافه شود.
تسویه ردیف‌های مرزی ترانزیتی از 45 روز معطلی به لحظه و به محض حصول کامیون حامل بار به گمرک مقصد به نحوی که نسبت به تسویه هر کامیون در لحظه ورود به گمرک مقصد اقدام شده ، دیگر دستاورد گمرک در دولت یازدهم است.
قبل از پیاده‌سازی سامانه و آغاز دولت یازدهم 480 هزار ردیف مرزی کامیون‌های ترانزیتی بلاتکلیف بود.
افزایش صادرات غیرنفتی کشور و ثبت بهترین تراز تجاری در دو سال اخیر به‌طوری که برای نخستین بار در سال 1394 با تراز تجاری مثبت 924 میلیون دلار و در سال 1395 با تراز مثبت 246 میلیون دلار، کارنامه تجارت خارجی کشور بهترین عملکرد را کسب کرد، غیرقابل انکار است.
ارتقای 23 پله در شاخص عملکرد گمرک در گزارش لجستیک بانک جهانی در سال 2016 با استقرار اولیه سامانه جامع گمرکی، بهبود 5 رتبه‌ای ایران در شاخص ادراک فساد اقتصادی در سال 2016 ،افزایش نرخ حمایتی تعرفه از صنایع از 6 درصد به 12درصد و رشد 50 درصدی کشفیات قاچاق کالا در سال‌جاری نسبت به مدت سال قبل از دیگر دستاوردی است که در سایه تجهیز گمرکات کشور به سامانه های پیشرفته به دست آمده است.
بر اثر استفاده از سامانه و نیز ردیابی و بکارگیری تجهیزات مدرن از جمله ایکس‌ری گمرک موفق شد که کشفیات مواد مخدر و پیش‌ساز از 15 کیلو در سال 1391 به 300تن در سال 95 برسد که تنها یک قلم از این کشفیات معادل 536 کیلوگرم هروئین است.
طبق آخرین گزارش منتشره توسط دفتر رابط اطلاعات منطقه‌ای آسیا/ اقیانوسیه (RILO A/P)، ایران بیشترین کشفیات مربوط به مواد مخدر، روان‌گردان و انواع پیش‌سازهای صنعتی را داشته و رتبه سوم را به خود اختصاص داده است.
بهره‏برداری بهینه از دستگاه‏های کنترلی پیشرفته برای کشف قاچاق انسان در سال 1395 منجر به کشف 50 مورد قاچاق انسان در گمرک بازرگان شده است.
بنابر گزارش ستاد مبارزه با قاچاق کالاو ارز در سه ساله منتهی به سال 1394، شاهد کاهش حدود 10 میلیارد دلاری قاچاق کالا بوده‌ایم که با تعامل میان سازمان‌های ذی‌ربط و اقدامات صورت گرفته محقق شده است .
بر اساس گزارش گمرک، میزان قاچاق کالا در کشور به حدود 12میلیارد دلار کاهش یافته که این میزان برآورد قاچاق براساس روش‌های علمی و محاسبه شده است.
در این راستا در هر سطحی با ورود کالاهای غیرقانونی به کشور برخورد شده و همچنین با تدابیر اتخاذ شده در جهت ساماندهی وضعیت کالاهای مسافری، کوله‌بری، گذرمرزی و ته‌لنجی به طور عملی واردات آن به میزان قابل قبولی کاهش خواهد یافت.
با بهره‌گیری از داده‌های آماری بخش واقعی اقتصاد و استفاده از روش‌های منطقی محاسباتی، میزان برآورد حجم بالغ بر 12 میلیارد دلار محاسبه شده که در حال حاضر حدود 6 میلیارد دلار آن مرتبط با کالاهای قاچاق وارداتی است و حدود 9 میلیارد دلار مرتبط با معافیت‌های کالای ته‌لنجی، مسافری، کوله‌بری و بازارچه‌های موقت است که با سیستم سامانه جامع گمرکی محموله‌ها رصد و ثبت می‌شود و روند آینده مبادی تجاری ایران شفاف‌تر به کار خود ادامه خواهد داد.
بر این اساس وضعیت واردکننده و کالاهای وارداتی کاملاً مشخص بوده و مرزنشین‌ها و مسافران قاچاقچی نبوده و رویه واردات کالا در این موارد تجاری محسوب شده، اما در آمار ثبت نمی‌شود که این اختلاف به منزله قاچاق نیست.
حقوق گمرکی دریافتی نیز پس از استقرار این سامانه ها رشد قابل ‌ملاحظه‌ای یافته است، به گونه‌ای که در سال1395 بیشترین درآمد گمرکی نسبت به سال‌های اخیر ثبت شد.
عملکرد درآمدی گمرک در زمینه حقوق ورودی در سال گذشته بالغ بر 181 هزار میلیارد ریال بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل61 درصد افزایش داشته است. افزایش درآمدهای گمرکی از حدود 86 هزار میلیارد ریال( 8 هزار و 600 میلیارد تومان) در سال 1392 به بیش از180 هزار میلیارد ریال(18 هزار میلیارد تومان) در سال 1395 با وجود کاهش 12 درصد واردات کشور از 50 میلیارد دلار در سال 1392 به کمتر از 44 میلیارد دلار در 1395 صورت پذیرفته به عبارتی درآمد از محل حقوق ورودی 110 درصد رشد داشته است.
با استفاده از قابلیت سامانه و انجام حسابرسی پس از ترخیص نسبت به کشف تخلف واردکنندگان کالای کامل که مبادرت به واردات کالا به‌صورت قطعات منفصله با پرداخت حقوق ورودی کمتر نموده به نحوی که حمایت از تولید داخل بصورت مناسب صورت گرفته است.
ارتباط الکترونیکی با سازمان‌های ذی‌مدخل در تشریفات گمرکی و ترخیص کالا و صدور مجوزها و تبادل اطلاعات به صورت الکترونیک و برخط به منظور جلوگیری از ارائه اسناد جعلی نظیر ثبت سفارش و اسناد بانکی، اسناد بیمه‌ای، مجوزهای ترخیص در سال‌های اخیر تعداد دستگاه‌های ایکس‌ری کامیونی به دو برابر قبل افزایش یافته و اکنون 12 دستگاه ایکس‌ری کامیونی در گمرکات اجرایی با حداکثر ظرفیت فعال و در حال بهره‌برداری است؛ همچنین 19 دستگاه ایکس‌ری کانتینری دیگر نیز در مرحله خرید، حمل و تجهیز سازه است که شامل دو دستگاه ایکس‌ری پیشرفته پرسرعت در مراحل تحویل به گمرک بوده و انجام تشریفات قانونی تعدادی از آنها از طریق بومی‌سازی و استفاده از توان صنایع داخلی ودانش و تخصص مهندسین کشور و امکانات داخل صورت پذیرفته است.
یکی از دستاوردهای مهم پروژه گمرک، امکان‌پذیری ارزشگذاری یکپارچه کالاهای وارداتی به‌صورت الکترونیک و بکارگیری کارشناسی متمرکز و حذف ارتباط مستقیم خدمت‌گیرندگان از کارکنان در تشریفات گمرکی است که کمک مؤثری به ارتقاء شفافیت و سلامت اداری در انجام فرایندهای گمرکی است.
همچنین، عملیاتی‌شدن این سامانه و استفاده از اسناد الکترونیک موجب جلوگیری از جعل اسناد کاغذی شده است.
رهگیری و شناسایی کارت‌های بازرگانی موسوم به اجاره‌ای از طریق سامانه جامع امور گمرکی و اعلام به سازمان توسعه تجارت ایران جهت ابطال کارت‌های بازرگانی مورد نظر را می توان از دیگر دستاوردهای رویه های جدید گمرکی برشمرد.


ایرنا